تبیین و اولویت‌بندی ابعاد و مؤلفه‌های نظام کارگزاری حج و زیارت جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری علوم دفاعی راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی

2 استاد مدیریت گرایش رفتار و عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین

3 استاد مدیریت استراتژیک و عضو هیئت علمی دانشگاه صنعتی مالک اشتر

4 استادیار مدیریت سیستم‌ها و عضو هیئت علمی دانشگاه جامع امام حسین(علیه‌السلام)

چکیده

حج به عنوان فروع دین و یک عمل عبادی و سیاسی دارای ظرفیت­های گسترده­ای برای جهان اسلام است. اجرای عملیات حج و زیارت به­صورت نوین حداقل با نیم‌قرن تجربه در امر خدمت‌رسانی به زائران با فراز و فرودهای زیادی مواجه بوده است. این مهم به علت نداشتن الگوی مناسب و برآمده از تحقیقات علمی پس از گذشت سه دهه از انقلاب، همچنان با چالش‌های زیادی روبه­رو است. ازاین‌رو هدف اصلی پژوهش تبیین و اولویت‌بندی ابعاد و مؤلفه‌هاینظام کارگزاری حج و زیارت ج.ا.ا است. بر این اساس، پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از لحاظ نوع داده­های گردآوری‌شده، ترکیبی است در بخش کیفی پروتکل مصاحبه­ ذهن کاوی با خبرگان به تعداد 30 نفر بوده است و در بخش کمی از روش جمع­آوری داده­ها، با استفاده از پرسشنامه به صورت میدانی انجام گردید. جامعه آماری این تحقیق متشکل از صاحب­نظران، متخصصان و خبرگان حوزه کارگزاری حج و زیارت به تعداد 80 نفر و روش نمونه‌گیری هدفمند بوده است. اعتبار الگوی تحقیق با استفاده از نرم‌افزارهای SPSS و PLS حاصل گردید. نتایج پژوهش نشان داد که از بین 5 بعد الگوی نظام کارگزاری «نظام مدیریت»، دارای اولویت اول و سایر ابعاد به ترتیب «نظام ارزشی»، «نظام پشتیبانی»، «فعالیت­های کلیدی» و «نظام تعاملات محیطی» در اولویت‌های بعدی قرارگرفته‌اند. همچنین از بین 29 مؤلفه احصاء شده، مؤلفه‌های «نظارت و کنترل»، «معنویت»، «روان­سازی سفر زائر»، «حرفه­ای و کارآمد بودن کارگزار» و «مسئولیت­پذیری و خدمت­گزاری کارگزاران» به ترتیب حائز بیش‌ترین امتیاز شدند. از مهم‌ترین دستاورد این پژوهش پیشنهاد ایجاد نهاد کارگزاری حج و زیارت است.

کلیدواژه‌ها


فهرست منابع:

- قرآن کریم،ترجمه، مکارم شیرازی، ناصر(1381).

- منابع فارسی

- . اسدی فرد، رؤیا، (1388)، "استخراج مفاهیم راهبردی حج و زیارت از اندیشه­های امام خمینی (رحمت‌الله علیه) و مقام معظم رهبری به‌منظور تعیین الزامات تحقق چشم­انداز حج ابراهیمی"، دبیرخانه شورای راهبردی بعثه مقام معظم رهبری در سازمان حج.

- اسکندری، مجتبی، (1387)، "طراحی و تبیین الگوی توانمند‌سازی مدیران کاروان حج ج.ا.ایران"، رساله دکتری دانشگاه تهران، منتشرنشده.

- اسماعیل­زاده، محمد، (1391)، "نقش حج در تحقق توسعه اقتصادی مطلوب اسلام" ، مجموعه مقالات اولین همایش حج و اقتصاد.

- اصفهانی، راغب، (1390)، "مفردات الفاظ قرآن کریم"، ترجمه: حسین خداپرست، چ 3، قم، دفتر نشر نوید اسلام.

- باقری، محمدرضا، (1394)، "حج گذاری در کشورهای اسلامی"، انتشارات مشعر سازمان حج و زیارت.

- برایسون، جان ام (1386)، "برنامه‏ریزی استراتژیک"، ترجمه: عباس منوریان، انتشارات موسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‏ریزی، چاپ‏ چهارم، 400 ص.

- جوادی آملی، عبدالله(1385)،"فلسفه زیارت"،انتشارات اسراء

- دانایی­فرد، حسن؛ الوانی، سید مهدی و عادل آذر (1383). "روش­شناسی پژوهش کمّی در مدیریت: رویکردی جامع"، تهران: انتشارات صفار.

- رضائیان ،علی(1379)"مبانی سازمان و مدیریت"،تهران،انتشارات ،سمت

- روحانی­منش، محسن، (1376)، "بررسی تطبیقی تحولات اداری سازمان حج و زیارت با طرح کایزن و تأثیر آن بر رضایت شغلی"، تهران، دانشگاه امام صادق (علیه‌السلام)، دانشکده معارف اسلامی و علوم سیاسی.

- سازمان حج و زیارت (1394)، "گزارش آماری"، معاونت حج، اداره کل کارگزاران.

- سلیمانی داوود(1395)،"آسیب شناسی نظام کارگذاری حج و زیارت ج.ا.ا"، فصلنامه علمی پژوهشی مدیریت اسلامی، سال 24 ، شماره 3، پاییز 1395

- سیف، بهمن، (1389)، "مطالعه بررسی موضوع حج در پنج کشور هدف و تبیین ویژگی­ها و تجربیات آن‌ها"، دانشگاه امام حسین (علیه‌السلام).

- طبیبی، جمال‌الدین، ملکی، محمدرضا، (1386)، "برنامه­ریزی استراتژیک"، انتشارات تولید دانش، چاپ هفتم.

- فروزنده دهکردی، لطف‌الله، (1378)، "مروری بر مدل‌های برنامه‌ریزی استراتژیک"، مجله دانش مدیریت، دوره 45 تابستان.

- فقیه علی‌آبادی، هادی، (1387)، "طرح توسعه نظام جامع حج"، تهران: سازمان حج و زیارت، منتشرنشده.

- فقیهی، امیر، (1391)، "تبیین مختصات تربیت فردی و اجتماعی حج ازنظر اسلام"، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرکزی تهران.

- گودرزی، غلامرضا، (1391)، "طرح تعالی حج"، تهران: سازمان حج و زیارت، منتشرنشده.

- میر خضری، سید عباس (1391)، "خدمت‌گزاری به زائران در فرهنگ اسلامی"، مؤسسه فرهنگی هنری مشعر.

- نادری خورشیدی،علیرضا(1387)،سازمان حج و زیارت

- نوایی، علی­اکبر، (1382)، "تصویری از کارگزاری در نظام اسلامی و بایدهای اخلاقی آن"، مجله اندیشه، سال نهم، شماره 3 و 4، صفحات 111-88.

- هـی ز.، جان، (1384)، "مدیریت تحول استراتژیک در تئوری و عمل"، ترجمه: اسدالله کرد نائیج و صبا سرمدی، نشر کتاب مهربان، 362 ص.

- الوانی، سید مهدی ،(1381)، "نظریه خادمیت و عاملیت: آیا مدیران خود را وقف سازمان می­کنند یا سازمان وقف آنان می­گردد؟" ، فصلنامه مدیریت توسعه، سال 3. ش. 55: 6-15.

- الوانی، سید مهدی؛ سید نقوی، میر­علی، (1380)، "نظریه کارگزاری و چالش­های آن در مدیریت دولتی"، ماهنامه مطالعات مدیریت بهبود و تحول، شماره 31 و 32.

– منابع انگلیسی

-    Abrahamson, Eric, Park, Choelsoon, (1994), Concealment of Negative Organizational Outcomes: A Agency Theory Prespective, Academy of Management Journal, vol.37.No.5.

-    Donaldson, L. & Davis, J. H., (1991). "Stewardship Theory or Agency Theory", Australian Journal of Management, 16.

-    Harrison, Paul, Harrell, Adrian, (1992), Impact of Adverse Selection on Managers project Evaluation Decisions, Academy of Management Journal, vol.36, No.3. 980 pp.

-    Hill, Charles W. L., Jones, Gareth R. (1992). Strategic Management: An Integrated Approach, Houghton Mifflin Company, Business & Economics

-    Jensen, M.C. & Meckling, W.H., (1976), "Theory of the Firm", Journal of Financial Economics, 30.

-    Kotter, J. P. (Ed.). (1980). An Integrative Model of Organizational Dynamics in E.E. Lawler, D.A. Nadler and C. Cammann, Organizational Assessment. New York: Wiley.

-    Mc lean Parks. Judi, Conlon. Edward, (1995), Compensation Contracts: Do Agency Theory Assumptions predict Negotiateel Agreements?, Academy of Management Journal, vol.38.No.3.

-    Oakland, J. S (1999). Winning performance through business excellence. Credit Control. Vol. 20,No.7.

-    Stoner, James A. F., R. Edward, Freeman. (1989). Management, Publisher: Prentice Hall College Div; 6 Sub edition (January 1995), Fourth Edition, 824 pp.

Wright, Patrick M., McMahan, Gary C. (1992). "Theoretical Perspectives for Strategic Human Resource Management