مقاله پژوهشی: نقش عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک در الگوی راهبردی معماری نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم دفاعی راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی

2 استادیار و عضو هیئت‌علمی دانشگاه عالی دفاع ملی

چکیده

به دلیل پیچیدگی‌های درون‌سازمانی و برون‌سازمانی، اهمیت توجه به معماری سازمانی انکارناپذیر است. با توجه به فراگیر بودن معماری سازمانی در قیاس با سازمان‌دهی، توجه به کلیه عوامل و ابعاد مؤثر در آن رمز تدوین موفق الگوی معماری است که حاصل آن سازمانی پویا، منعطف و کارآمد باشد. یکی از این حوزه‌ها، محیط‌شناسی است که بعد عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک در آن قابل‌بررسی است. هدف اصلی این مقاله تبیین نقش عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک در تدوین الگوی راهبردی معماری نیروهای مسلح است. این پژوهش از نوع کاربردی بوده و از روش کمی برای تجزیه‌وتحلیل داده‌ها استفاده کرده است تا میزان تأثیر متغیر مستقل یعنی «عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک» را بر متغیر وابسته یعنی «الگوی راهبردی معماری نیروهای مسلح» به دست آورد. برای مطالعه پیشینه پژوهش و ادبیات مرتبط با آن، از اسناد و کتب و مقالات مرتبط با موضوع موجود در آرشیو‌ها و کتابخانه‌های در دسترس و پایگاه‌های اینترنتی معتبر بهره گرفته‌شده است. جامعه آماری متشکل از خبرگان و صاحب‌نظران حوزه نظامی و دفاعی و معماری با تجارب ارزنده در مشاغل راهبردی می‌باشد که تعداد 41 نفر به‌عنوان جامعه آماری به طریق تمام شمار تعیین گردیده‌اند. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که عوامل ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک در تهیه الگوی راهبردی معماری نیروهای مسلح به میزان بالایی مؤثرند.

کلیدواژه‌ها


فهرست منابع

-    امام خمینی (رحمت ا... علیه)، " صحیفه نور"، جلد 21

الف- منابع فارسی

- کتب‌:

-  الوانی، سید مهدی (1384)، " تصمیم­گیری و تعیین خط­مشی دولتی"، انتشارات سمت، تهران

-  الهی، همایون (1368)، " خلیج‌فارس و مسائل آن"، قومس، تهران

-  ایکاف، راسل (1375)، " برنامه­ریزی تعاملی"، ترجمه سهراب خلیلی شورینی، کتاب ماد، تهران

-  آلاسدایر، درایسدل؛ جرالد، اچ. بلیک (1370)، " جغرافیای سیاسی غرب آسیا و شمال آفریقا"، ددفتر مطالعات سیاسی و بین‌الملل، تهران

-  باربور، ایان (1362)، " علم و دین"، ترجمه بهاءالدین خرمشاهی، مرکز نشر دانشگاهی، تهران

-  بختیاری، محمد (1385)، " جغرافیای نظامی ایران"، آجا، تهران

-  بریجانیان، ماری؛ رئیسی، طیبه­بیگم (1373)، " فرهنگ اصطلاحات فلسفه و علوم اجتماعی"، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران

-  پیشگاه­هادیان، حمید (1389)، " تحول سیاست دفاعی امنیتی ایالات‌متحده پس از 11 سپتامبر"، پژوهشکده مطالعات راهبردی، تهران

-  جعفری نیا، عباس (1388)، " عراق"، انتشارات مرکز آموزشی و پژوهشی شهید سپهبد صیاد شیرازی، تهران

-  حافظ نیا، محمدرضا (1390)، " اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک"، انتشارات پاپلی، مشهد

-  حسن بیگی، ابراهیم (1390)، " مدیریت راهبردی"، انتشارات سمت، تهران

-  خسروی­وشمگیر، حسن (1388)، " آسیب‌شناسی تحولات ساختار جمعیت در ایران"، مؤسسه تحقیقاتی تدبیر اقتصاد، تهران

-  درایسدل، الاسدیر (1369)، " جغرافیای سیاسی غرب آسیا [آسیای غربی] و شمال آفریقا"، دفتر مطالعات

-  درایسدل، آ؛ جی، اچ، بلیک (1386)، " جغرافیای سیاسی آسیای جنوب غربی و شمال آفریقا"، ترجمه دره میرحیدر، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی

-  دلاور، علی (1383)، " روش تحقیق در روانشناسی و علوم تربیتی"، نشر ویرایش، تهران

-  ربیعی، ربیع (1362)، "جغرافیای مفصل ایران"، جلد اول، اقبال، تهران

-  رستمی، علی‌اکبر (1382)، " نقش غرب در رقابت تسلیحاتی منطقه خلیج‌فارس"، مرکز مطالعات سیاسی و تحقیقات دفاعی نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، سایه‌روشن، چاپ اول، تهران

-  روشه، گای (1379)، " کنش اجتماعی"، ترجمه هما زنجانی­زاده، انتشارات دانشگاه فردوسی، مشهد

-  رهنورد، فرج اله؛ داودی، احسان (1387)، " ﻣﻘﺎﻳﺴﻪ ﻣﻌﻤﺎﺭﻱ ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺩﺭ ﺷﺮﻛﺖ‌ﻫﺎﻱ ﺗﺎﺑﻌﻪ ﭘﺘﺮﻭﺷﻴﻤﻲ و گاز"، فصلنامه دانش مدیریت، شماره 71

-  شهلایی، ناصر؛ ولی‌وند زمانی، حسین (1396)، " نظریه‌های راهبردی"، انتشارات دافوس آجا، تهران

-  شیرودی، مرتضی (1383)، " مسائل منطقه­ای ایران"، نشر تحسین، قم

-  صفوی، سید یحیی (1380)، " مقدمه‌ای بر جغرافیای نظامی ایران"، جلد سوم، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران

-  صفوی، سیدیحیی (1381)، " مقدمه‌ای بر جغرافیای نظامی ایران"،جلد اول، چاپ دوم، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران

-  صمدی­اوانسر، عسگر (1384)، " ‏مقدمه­ایبرمعماریسازمانی (ویژه مدیران)"، چاپ اول، دبیرخانه شورای عالی اطلاع‌رسانی، تهران

-  عزتی، عزت‌اله (1378)، " جغرافیای سیاسی جهان اسلام"، واحد تدوین کتب درسی، قم

-  عزتی، عزت‌اله (1387)، " ژئوپلیتیک"، انتشارات سمت، تهران

-  عزتی، عزت‌اله (1390)، " ژئوپلیتیک"، انتشارات سمت، تهران

-  عزتی، عزت‌اله (1392)، " ژئوپلیتیک در قرن بیست و یکم"، انتشارات سمت، تهران

-  گلستانه، رسول (1385)، " مبانی نظری تدوین الگوی تسلیحاتی"، مرکز تحقیقات راهبردی ستاد کل نیروهای مسلح، تهران

-  مجتهد‌زاده، پیروز (1379)، " خلیج‌فارس کشورها و مرزها"، انتشارات عطائی، تهران

-  مجتهد‌زاده، پیروز (1389)، " کشورها و مرزها در منطقه ژئوپلیتیک خلیج‌فارس"، ترجمه حمید‌رضا ملک‌محمد‌نوری، چاپ هفتم، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، تهران

-  هومن، حیدرعلی (1386)، " شناخت روش علمی در علوم رفتاری"، انتشارات سمت، تهران

- رساله‌ها و پایان‌نامه‌ها:

-  باریکانی، مریم (1388)، " ارائه مدلی برای انتخاب چارچوب و سبک معماری سازمانی بر مبنای ابعاد سازمان"، پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه تربیت مدرس

-  بوالحسنی، خسرو (1392)، رساله دکتری، " بررسی ژئوپلیتیک ترکیه و تأثیر آن در تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران"، دانشگاه عالی دفاع ملی

-  حمیصی، مرتضی (1391)، رساله دکتری، " الگوی راهبردی تأسیس و توسعه سازمان‌های مردم­نهاد ایرانی با تأکید بر منافع امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران"، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران

-  خیامی، سید رئوف (1388)، " ارزیابی و تحلیل معماری سازمانی"، پروژه تحقیقاتی دانشگاه شیراز

-  نادی، حمیدرضا (1392)، رساله دکتری، " ارائه الگوی راهبردی حفاظت اطلاعات ملی جمهوری اسلامی ایران"، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران

-  مقالات:

-  اسلامی، وحید؛ شاهلو، کرم (1388)، " مفاهیم و فرآیند معماری سازمانی"، دوماهنامه مدیریت، سال بیستم، شماره 148 - 147

-  محمودزاده، ابراهیم؛ قاضی، حسن؛ قوچانی، محمدمهدی (1396)، " نقش و جایگاه توسعه فناوری در بعد نظامی قدرت ملی"، فصلنامه علمی – پژوهشی مطالعات دفاعی راهبردی، سال پانزدهم، شماره 67

-  محمودی، جعفر؛ موسی‌خانی، محمد؛ بیریایی، هانیه­سادات (1388)، " ارائه چارچوبی برای ارزیابی بلوغ سازمانی"، نشریه مدیریت فناوری اطلاعات، دوره یکم، شماره 3

-  مرآتی، احسان (1391)، " تدوین و توسعه چارچوب‌های معماری سازمان‌های دفاعی"، مجله سیاست‌ دفاعی، سال بیستم، شماره 79

-  مین­کئون، یونگ؛ سون، مای؛ لونگ­کی، هیونگ (2012)، " طراحی و پیاده‌سازی هستی‌شناسی چارچوب معماری در حوزه نظامی"، نشریه بین‌المللی کنترل و اتوماسیون، سال پنجم، شماره 2، کره جنوبی

-  نادری­خورشیدی، علیرضا (1391)، " معماری سازمانی زمینه‌ساز استقرار و توسعه معماری اطلاعات در دستگاه‌های دفاعی و اجرایی کشور"، مجله سیاست دفاعی، شماره 79

ب- منابع انگلیسی

-         Bernard, Scott A. (2012). An Introduction ot Enterprise Architecture. Third Edition. USA: AuthorHouse.

-         Minoli, Daniel. (2008). Enterprise Architecture A to Z: Frameworks, Business Process Modeling, SOA, and Infrastructure Technology. USA: CRC Press

-         Ranky, Paul G. (2015). An Integrated Architecture, Methods and Some Tools for
Enhancing Sustainable Enterprises and Systems. Available online http:// www.mdpi.com/journal/systems

-         Fang, Zhemei. DeLaurentis, Daniel & Davendralingam, Navindran. (2013). An Approach to Facilitate Decision Making on Architecture Evaluation Strategies. Conference on Systems Engineering Research (CSER’ 13). USA

-   Esmaeil Zadeh, Mohammad. Miller, Gary. & Lewis, Edward. (2012). Reinterpreting the TOGAF Enterprise Architecture Principles Using a Cybernetic Lens. Journal of Enterprise Architecture. Volume 8, Number 2. Association of Enterprise Architectur

ج- سایت

امام خامنه‌ای‌(مد‌ظله‌العالی)، مجموعه بیانات (نخستین نشست اندیشه‏هاى راهبردى با موضوع الگوى اسلامى ایرانى پیشرفت، 28/9/89)، قابل‌دسترس در:                                       www.khamenei.ir-