بررسی عوامل فرصت‏زا و تهدید آفرین در رابطه با کشور امارات و نقش هریک در همگرایی یا واگرایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری- مدیریت راهبردی نظامی- دانشگاه عالی دفاع ملی

2 دانشجوی دکتری- علوم دفاعی راهبردی- دانشگاه عالی دفاع ملی

چکیده

این
تحقیق به دنبال شناسایی عوامل فرصت‏زا و تهدیدآفرین کشور امارات در همگرایی یا
واگرایی (فرصت‏ها و چالش‏ها) با جمهوری اسلامی ایران است و برای شناخت محیطی، این
سؤال مطرح می‏گردد که موانع و چالش‏های فراروی ایران برای رسیدن به همگرایی
منطقه‏ای با کشور امارات چیست؟ و جمهوری اسلامی ایران از چه فرصت‏هایی در کشور
امارات، برای تسریع در روند همگرایی و پرهیز از واگرایی منطقه‏ای، می‏تواند بهره
ببرد؟ برای پاسخ به این پرسش‏ها ابتدا چارچوب نظری همگرایی و رویکردهای مختلف آن
بررسی و هم‌چنین عوامل و چالش‏هایی که موجب واگرایی منطقه‏ای می‏گردند، تبیین ‏شد.
این تحقیق به روش توصیفی تحلیلی انجام شد و این عوامل به روش کتابخانه‏ای و تحلیل
اسنادی استخراج و با طراحی پرسشنامه، نظر جامعه آماری در خصوص میزان نقش و کارکرد
این عوامل در همگرایی یا واگرایی کشور امارات با جمهوری اسلامی ایران، به روش
پیمایشی به دست آمد. جمع‏آوری اطلاعات از روش تحقیقات میدانی با استفاده ابزار
پرسش‏نامه محقق ساخته و سؤالات آن با استفاده از طیف لیکرت تهیه شد. ضریب روایی
محتوایی شاخص‏ها از حداقل ضریب محتوایی (0.62)بیشتر شد، و از روایی بسنده برخوردار
گردید پایایی از روش دو نیمه کردن با استفاده از آزمون گاتمن، 0.85 به ‏دست آمد. درنهایت
عواملی هم چون  «وابستگی کشور امارات به
تنگه هرمز»، «شیعیان امارات»، «فرهنگ و دین»، «سپر دفاع موشکی»، «پیمان‏های نظامی
امارات»، «نهایی نشدن مرز امارات با ایران»، «همکاری با قدرت‏های جهانی»، «سیاست‏های
منطقه‏ای امارات»ازجمله عواملی هستند که در همگرایی یا واگرایی کشور امارات با
جمهوری اسلامی ایران نقش مهمی دارند.

کلیدواژه‌ها


-  امام‏جمعه‏زاده، سیدجواد و همکاران. (1386). "زمینه‏ها و موانع همگرایی در منطقه خلیج‌فارس". مجله دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اصفهان، سال نوزدهم، ش 4.

-  بختیارپور، علی و همکاران، (زمستان1390). "سنجش عوامل و مؤلفه‏های همگرایی بین ج.ا.ا.  و کشورهای شورای همکاری خلیج‌فارس". تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی. فصلنامه راهبرد دفاعی، سال نهم، شمارة 35.

-  پورطالب، روح‏الله. (اردیبهشت1389). "جزایر سه‏گانه و نقش ایران در امنیت خلیج‏فارس". تهران: مرکز مطالعات خلیج‌فارس، ماهنامه خلیج‏فارس  و امنیت.

-  جعفریان، رسول. (1389). "اطلس شیعه". تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.

-  حاجی صادقی، عبدالله. (1383). "آسیب‌شناسی ارکان انقلاب اسلامی ایران"، تهران: فصلنامه حصون، شماره2.

-  حافظ‏نیا، محمدرضا و همکار. (1388). "علایق ژئوپلیتیک و راهبرد ملی مطالعه موردی: ایران نسبت به آسیای مرکزی". تهران: فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک- نشریه علمی – پژوهشی دانشگاه عالی دفاع ملی، سال دهم، شماره 36

-  حافظ‏نیا، محمدرضا و همکاران.(بهار 1391)."بررسی چالش‏های جغرافیای سیاسی در همگرایی منطقه‏ای مطالعه موردی: سازمان همکاری‏های اقتصادی(اکو)"، فصلنامه ژئوپلیتیک، سال8، ش1.

-  حافظ‏نیا، محمدرضا. (1390). "اصول و مفاهیم ژئوپلیتیک". مشهد: انتشارات پاپلی.

-  حافظ‏نیا، محمدرضا. (1390). "استراتژی‏های ژئوپلیتیکی تولید صلح، امنیت و توسعه". تهران: دانشگاه عالی دفاع ملی، جزوه درسی مرتبط با درس: ژئوپلیتیک و ژئواستراتژی،

-  حافظ‏نیا، محمدرضا. (آذر 1391)."نهادسازی اقتصادی فراگیر و امنیت پایدار در منطقه ژئوپلیتیکی خلیج‌فارس"، تهران: دانشگاه جامع امام حسین(h) ، دومین همایش جغرافیا؛ توسعه، دفاع و امنیت.

-  حافظیان، محمدحسین. (تابستان 1388)."روابط ایران و کشورهای عربی خلیج فارس". فصلنامه مطالعات خاورمیانه. سال شانزدهم. ش2.

-  حسن‏بیگی، ابراهیم. (1390). "مدیریت راهبردی". تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‏ها(سمت)، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی؛ دانشگاه عالی دفاع ملی.

-  راستی، عمران، و همکاران. (1391). "تأملی بر قلمروسازی و قلمروگستری امارات متحده عربی در خلیج‌فارس". فصلنامه راهبرد دفاعی، سال دهم، شمارة 38.

-  رشنو، نبی‏الله. (1387). "الزامات ژئوپلیتیک در سیاست خارجی ج.ا.ا.". مجموعه مقالات سیاست خارجی توسعه‌گرا. تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک، معاونت پژوهش‏های سیاست خارجی

-  سلامی استاد، محمد. (1390). "اهمیت راهبردی تنگه هرمز در نظام بین‏الملل و نقش آن برای ج.ا.ا". تهران: مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، ماهنامه اطلاعات راهبردی، سال نهم، شماره 101.

-  صفوی، سیدیحیی و همکار. (1390). "پیامدهای احداث جزایر مصنوعی امارات متحده عربی بر ایران در خلیج‌فارس". تهران: انجمن ژئوپلیتیک ایران - فصلنامه ژئوپلیتیک، سال هفتم، شمارة 3.

-  صفوی، سید یحیی و همکار. (خردادماه 1391). " امنیت پایدار در منطقه ژئوپلیتیکی خلیج‏فارس؛ در پرتو ناپایداری نیروهای همگرا و واگرا ساز". چکیده مقالات همایش سراسری: امنیت پایدار. تهران: دانشگاه جامع امام حسین(h)

-  قربانی، مژگان. (1391). "استقرار سپر دفاع موشکی آمریکا در خلیج‌فارس و تأثیر آن بر امنیت ملی ج.ا.ا.". تهران: مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، فصلنامه راهبرد دفاعی، شمارة 38.

-  کاردان، عباس. (1388). "ساختار و توانمندی نظامی کشورها: امارات متحده عربی". تهران: ماهنامه اطلاعات راهبردی، سال ششم، شماره 68.

-  کردسمن، آنتونی.(1389). "توازن نظامی کشورهای منطقه خلیج‌فارس در سال 2010"، ترجمه: رضا سلطانیان. تهران: ماهنامه اطلاعات راهبردی، سال هشتم، شماره 86.

-  متقی، ابراهیم و همکار. (1390). "الگو و روند در سیاست خارجی ایران"، قم: انتشارات دانشگاه مفید.

-  متقی، ابراهیم. (1390). "فرایند تحوّل در کارکرد و ساختار دیپلماسی نظامی آمریکا"،تهران: مرکز تحقیقات راهبردی دفاعی، فصلنامه راهبرد دفاعی، شمارة 14.

-  میرشاه‏ولایتی، فرزانه و همکار.( مترجمان). (1388). "وضعیت دفاعی و امنیتی امارات متحده عربی، شامل پیش‏بینی پنج‌ساله صنعت دفاعی"، تهران: مرکز آینده‏پژوهی علوم و فناوری دفاعی.

-  نجفی فیروزجایی، عباس. (1388). "نگاه اعراب به ایران؛ گفتمان‌ها و رویکردها"، تهران: مرکز تحقیقات استراتژیک، معاونت پژوهش‏های سیاست خارجی

-  نصری، قدیر(مترجم). (1383). "رهیافتی جامع برای مطالعه امنیت ملی در خاورمیانه"، مارتین، لینورجی.(مؤلف). تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی در خاورمیانه.

-  نواده توپچی، حسین و همکار. (1387). "حضور نظامی ناتو در خلیج‌فارس و تأثیر آن بر توان دفاعی جمهوری اسلامی ایران با تأکید بر جنگ آینده". تهران: فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک- نشریه علمی – پژوهشی دانشگاه عالی دفاع ملی، سال نهم، شماره 33.

-  نوذری، فضل‏اله و همکار. (1392). "تبیین عوامل مؤثر ژئوپلیتیکی امارات متحده عربی و تأثیر آن بر امنیت ملی ج.ا.ا.". فصلنامه راهبرد دفاعی، سال یازدهم، شماره 41.

-  یوسفی، ثریا و همکاران. (فروردین 1389). "ژئوپلیتیک سازه‏ای برای همگرایی کشورهای جهان اسلام". مجموعه مقالات چهارمین کنگره بین‏المللی جغرافیدانان جهان اسلام.

ب- سایت:

-  حق‌شناس کمیاب، سیدعلی. (بی تا)."«سیاست خارجی امارات و تنش‌های مرزی با همسایگان". سایت:موسسه مطالعات اندیشه‏سازان نورhttp://www.asnoor.ir/‌

-  کرمی، کامران. (1391). «روابط عربستان و امارات در سایه اختلافات مرزی». وب‌سایت مرکز بین‏المللی مطالعات صلح به آدرس:  http://peace-ipsc.org/fa

-   United Arab Emirates (UAE), 16 April 2007, The Institute for National Security Studies (INSS), http://www.inss.org.il/upload/(FILE)118821447.pdf