نسبت سنجی جنگ و کرامت انسان در اسلام شیعی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری مدیریت راهبردی پدافند غیرعامل دانشگاه عالی دفاع ملی

2 استادیار علوم سیاسی دانشگاه تربیت مدرس

چکیده

گرچه در اسلام صلح یک اصل و قاعده است، ولی درعین‌حال
جنگ و جهاد، نه‌تنها پدیده‌ای مذموم به شمار نمی‌رود بلکه در مواردی یک ضرورت
محسوب می‌شود. این مقاله  باهدف نسبت سنجی
جنگ و کرامت انسان در اسلام با رویکرد شیعی و به‌عنوان یک پژوهش کیفی، نخست مطابق
آیات قرآن و آموزه‌های فقه شیعه به تبیین تفهمی انسان‌شناسی سیاسی در اسلام و
مفهوم کرامت و حفظ حرمت انسان در نظام اندیشگی اسلام خواهد پرداخت و سپس در ادامه
با مروری بر مفهوم جنگ، بررسی چیستی و جایگاه جهاد در اندیشه اسلام به‌ویژه در فقه
شیعی، و تحلیل گفتمان آیات مرتبط خواهد کوشید تا برخی از ملاحظات نظری پیرامون
حدودوثغور جنگ و صلح را تبیین نماید. مقاله نشان خواهد داد  که در اندیشه اسلام شیعی و در مباحث مربوط به
جنگ، فقط آن دسته از جنگ‌هایی مشروعیت دارند که منطبق با مفهوم «جهاد» باشند و
جهاد اقدامی ضروری علیه کسانی است که به هر نحو ممکن می‌کوشند کرامت انسان را نادیده
گرفته و مانع از دستیابی او به جایگاه واقعی خود در خلقت شوند.

کلیدواژه‌ها


War, peace, dignity, man, Islam, Shi'a

-   قرآن کریم

-   نهج‌البلاغه

-   خمینی، سید روح‌الله(1361)، تحریر الوسیله، ترجمه علی اسلامی، ج 2، قم: جامعه مدرسین.

-   خامنه‌ای، سید علی( 1389)، رساله الأجوبت الأستفتائات، تهران: پیام عدالت

-   ادیبی سده، مهدی(1387)، جامعه‌شناسی جنگ و نیروهای نظامی، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها.

-   ارجینی، حسین(1387)، صلح و منازعه در روابط خارجی دولت اسلامی، قم: انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.

-   اشراق، محمد کریم(1360)،تاریخ و مقررات جنگ در اسلام،تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی

-   بوتول، گاستون(1387)، جامعه‌شناسی جنگ، ترجمه هوشنگ فرخجسته، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

-   خدوری، مجید (1335)جنگ و صلح در قانون اسلامی، ترجمه سید غلامرضا سعیدی، تهران، اقبال

-   سازمان پدافند غیرعامل کشور(1386)، مبانی، مستندات و الزامات قانونی؛

-   سبحانی، محمدتقی(1387)، "کلام شیعی ماهیت، تحولات و چالش‌هامجله اخبار شیعیان، (دی‌ماه) شماره38.

-   شبر، غلام (1388) "بررسی تطبیقی دفاع مشروع از دیدگاه فقه و حقوق بین‌الملل"،  رساله کارشناسی ارشد در مدرسه تخصصی فقه و اصول.

-   عنایت، حمید (1372) اندیشه سیاسی در اسلام معاصر، ترجمه بهاء‌الدین خرمشاهی، تهران: انتشارات خوارزمی.

-   ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1384)،اسلام و حقوق بین‌الملل، تهران: کتابخانه گنج دانش..

-   طباطبایی، محمدحسین (ب ت)، تفسیر المیزان، ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، قم: جامعه مدرسین،  ج٩.

-   قریشی، سید علی‌اکبر(1361)، قاموس قرآن، دارالکتب الاسلامیه، ج 1 و 2

-   مجلسی، محمدباقر(ب ت)، بحارالانوار، ج 69

-   محمد،م(1360)، فرهنگ عربی-فارسی، ترجمه منجد الطلاب، انتشارات اسلامی

-   نجفی، محمدحسن (ب ت)، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، ج 14

-   واقدی، محمد بن عمر(1369) مغازی؛ تاریخ جنگ‌های پیامبر؛ ترجمه محمود مهدوی دامغانی، تهران: انتشارات مرکز نشر دانشگاهی.

-   هیلزگری، گریس(1381)، جنگ پست‌مدرن سیاست نوین درگیری، ترجمه احمدرضا تقا، تهران: سپاه پاسداران،

-   طوسی محمد بن حسن(1422)، المبسوط، چاپ اول، ج 5،  قم: جامعه مدرسین.

-   ابن زهره، حمزه بن علی(1417)، غنیة النزوع الی علم الاصول و الفروع، چاپ اول، ج۱،  قم: مؤسسه امام صادق.

-   محمد بن مکی عاملی شهید اول (1412)، الدروس الشرعیه فی الفقه الامامیه، چاپ اول، ج2، قم: جامعه مدرسین.

-   علامه حلی، حسن بن یوسف (1413)، قواعد الاحکام فی معرفة الحلال و الحرام، چاپ اول، ج۱، قم: جامعه مدرسین.

-   حلبی، ابوالصلاح (ب ت)، الکافی فی الفقه، اصفهان: منشورات مکتبة الامام امیرالمؤمنین