دانشگاه عالی دفاع ملی ناشر:دانشگاه عالی دفاع ملی مطالعات دفاعی استراتژیک 2008-4897 23 102 2026 01 21 Novel Approaches and Tools of Cognitive Warfare in the Cultural and Social Domains رویکردها و ابزارهای نوین جنگ شناختی در حوزه فرهنگ و اجتماع 257 294 3908 FA محمدرضا‌ قرایی ‌آشتیانی استاد و عضو هیئت‌علمی دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران علی فاطمی نسب استادیار و عضو هیئت‌علمی دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران مرتضی پژوهان فر دانش‌آموخته دکتری تخصصی جامعه‌شناسی سیاسی پژوهشگری مهدی حکیمی دانشجوی دکتری علوم دفاعی راهبردی گرایش اندیشه نظامی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران روح الله فراهانی دانشجوی دکتری علوم دفاعی راهبردی گرایش اندیشه نظامی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران محمد رضایی دانشجوی دکتری علوم دفاعی راهبردی گرایش اندیشه نظامی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران سامع خورشاد دانشجوی دکتری علوم دفاعی راهبردی گرایش اندیشه نظامی، دانشگاه عالی دفاع ملی، تهران، ایران Journal Article 2025 01 27 Cognitive warfare, recognized as one of the key dimensions of fifth-generation warfare, focuses on human minds and perceptions and influences the opponent’s thoughts, beliefs, and behaviors through soft and covert methods. This form of warfare is regarded as one of the most effective and tangible manifestations of soft warfare. The rapid development of convergent sciences and technologies, along with extensive investments by military research organizations in the field of cognitive sciences, indicates that the human brain and mind have become the primary battlefield of the new century. In this context, media and audience cognition play a fundamental role in the infiltration and domination of public thought by adversaries. The aim of this study is to identify and analyze novel approaches and tools of cognitive warfare in the cultural and social domains. The research adopts a qualitative approach and employs a descriptive–analytical method. Data were collected through documentary and library-based studies as well as expert panel sessions. The statistical population of the study consists of 20 experts in the relevant field. Using qualitative data analysis software (MaxQDA), latent content analysis was conducted, through which open, axial, and selective codes were extracted, analyzed, and interpreted. Subsequently, expert panel sessions were held to validate the findings. The results indicate that novel approaches to cognitive warfare in the cultural and social domains encompass 32 concepts organized into 8 categories, while novel tools comprise 10 concepts classified into 4 categories. These findings can serve as a foundational framework for operational planning and future research aimed at countering cognitive warfare in cultural and social arenas. جنگ شناختی که به‌عنوان یکی از ابعاد نسل پنجم جنگ مطرح می‌شود، بر اذهان و ادراک انسان‌ها متمرکز است و با استفاده از روش‌های نرم و خزنده بر افکار، باورها و رفتار رقیب تأثیر می‌گذارد. این نوع جنگ از مؤثرترین و ملموس‌ترین شیوه‌های جنگ نرم به شمار می‌رود. توسعه علوم و فناوری‌های همگرا و سرمایه‌گذاری‌های گسترده سازمان‌های تحقیقاتی نظامی در زمینه علوم شناختی، نشان‌دهنده آن است که مغز و ذهن انسان، میدان نبرد قرن جدید خواهد بود. در این میان، رسانه‌ها و ذهن مخاطبان نقش اساسی در نفوذ و تسخیر افکار توسط دشمن ایفا می‌کنند. هدف این پژوهش، دستیابی به رویکردها و ابزارهای نوین جنگ شناختی در حوزه فرهنگ و اجتماع است که به‌صورت توصیفی-تحلیلی با رویکرد کیفی انجام شده است و داده‌های لازم از طریق مطالعات اسنادی و کتابخانه‌ای و برگزاری جلسات خبرگی جمع‌آوری گردیده است. جامعه آماری تحقیق شامل 20 نفر از خبرگان این حوزه است. در این پژوهش با استفاده از نرم‌افزار تحلیل کیفی (MaxQDA) و از طریق تحلیل محتوای پنهان کدهای اولیه، محوری و گزینشی استخراج شده و مورد تجزیه‌وتحلیل و تفسیر قرار گرفتند و پس از آن با تشکیل جلسات خبرگی، تأییدات لازم اخذ گردید. نتایج تحقیق در خصوص رویکردها و ابزارهای نوین جنگ شناختی در حوزه فرهنگ و اجتماع نشان می‌دهد که رویکردهای نوین حوزه فرهنگ و اجتماع با 32 مفهوم و 8 مقوله و ابزارهای نوین با 10 مفهوم و 4 مقوله می‌توانند مبنای استفاده در برنامه‌های عملیاتی و پژوهشی برای مقابله با جنگ شناختی در حوزه فرهنگی و اجتماعی قرارگیرند. https://sds.sndu.ac.ir/article_3908_588f94b5d798b7c82ada31095c02284f.pdf